Van bivak naar burgerschap

Jongeren die op het driedaagse bivak van MDT Missie gaan, maken zich vooraf vooral zorgen over het fysieke deel: grenzen verleggen, jezelf afbeulen, doorbikkelen. “Maar wat achteraf het meest verrast, zijn de mentale grenzen die ze verleggen”, vertelt coach Richard van Oosterhout. Na de bivak volgt een Sociale Missie van 40 uur vrijwilligerswerk. Daarmee sluit dit programma naadloos aan bij burgerschapsonderwijs en loopbaanoriëntatie.

In 2019 sloegen het ministerie van Defensie en stichting TijdVoorActie de handen ineen voor een prikkelend programma voor Maatschappelijke Dienst Tijd: MDT Missie. “Het is niet bedoeld als werving voor Defensie, maar voor persoonlijke ontwikkeling”, legt Richard van Oosterhout uit. “Jongeren leren tijdens het bivak militaire waarden en mindset, denk aan doorzettingsvermogen, veerkracht, discipline en samenwerken.” Als civiel coach begeleidt hij samen met een militair instructeur, het bivak.

Vertrouw op je buddy

Iedereen van 17 tot en met 30 jaar kan meedoen, ongeacht opleiding of werk. Er is geen fysieke keuring. “Veel scholen geven vrijstelling voor de bivakdagen en het vrijwilligerswerk doen jongeren in hun vrije tijd. Soms telt het mee als stage”, vertelt Richard. 

Tijdens het bivak word je ingedeeld in team Alfa, Bravo of Charlie: vijftien jongeren, afkomstig uit stad of platteland, scholier of werkend. “Er zijn weinig plekken waar mensen uit zoveel verschillende bubbels drie dagen zonder telefoon moeten samenwerken.” Het programma blijft geheim. “Ga er blanco in”, lacht Richard. Sommige opdrachten zijn fysiek pittig, andere oefeningen zijn meer gericht op samenwerking en leiderschap. Mensen denken bij Defensie aan door bikkelen, maar het gaat ook om kameraadschap en elkaar helpen. “Je wordt gekoppeld aan een buddy, je kunt elkaar om hulp vragen of vertellen waar je tegenop ziet. Deelnemers vinden het moeilijk zich zo kwetsbaar op stellen, maar ze trekken elkaar er doorheen.”

Spiegel

Vooraf stellen deelnemers persoonlijke leerdoelen. De coaches observeren en geven feedback. “We zijn vooral een spiegel: je wilde dit bereiken, waarom doe je dan nu dat? We vragen geen dingen die ze echt niet kunnen, maar ook als het niet meer comfortabel voelt, kun je nog veel meer dan je eerst dacht.” Het zijn juist de mentale blokkades die worden doorbroken. “Denk aan iemand die niet op de voorgrond durft te treden, maar toch leiderschap toont bij een oefening. Zo bouwen ze zelfvertrouwen op.”

De dagen staan in het teken van Samen, Richting en Kracht. Richting gaat over eigen keuzes maken, in je leven, studie en werk. “Waar ligt jouw passie? Wat drijft jou? Jongeren gaan nadenken over of ze onbewust geleid worden door wat anderen van hen verwachten. Wij stimuleren ze om de regie te nemen in hun eigen leven”, zegt Richard. Vooral het onderdeel ‘betekenisvol werk’ doen geeft meerwaarde. “Juist het impact maken geeft richting. Impact maken zit in het DNA van deze missie.”

Steentje bijdragen

Richard merkt dat de ontwikkelingen in de wereld de afgelopen jaren, zoals de coronaperiode en de oorlogen in Oekraïne en Gaza, jongeren aan het nadenken zet om bewuste keuzes te maken. Ze willen een steentje bijdragen aan het grotere geheel. Sommigen melden zich aan voor Defensie, anderen voor Greenpeace. De mooiste gesprekken hebben ze vaak een half jaar later, bij de reünie. “Dan zie je of iemand echt verder is gegroeid, of de impact blijvend was. Eén van de deelnemers reed honderden kilometers naar de reünie om zijn teamgenoten te vertellen hoe hij was opgebloeid en meer sociale contacten was aangegaan.” 

‘Iets saais met ouderen’

Berit Poppelaars, begeleider van de Sociale Missie in Brabant, helpt jongeren kort na het bivak om relevant vrijwilligerswerk te vinden, dat aansluit bij hun gekozen richting. “Sommigen denken bij vrijwilligerswerk aan ‘iets saais doen met ouderen’. Maar er is natuurlijk heel veel mogelijk. Grappig genoeg ervaren deelnemers die activiteiten met ouderen doen juist veel voldoening vanwege die glimlach of een gesprek.” Andere jongeren helpen bij 2-Rescue (oefeningen voor brandweer, politie en marechaussee), op zomerkampen, met dieren of op festivals. “Ze zetten zich belangeloos in en het grootste cadeau is dat het onverwacht iets oplevert: verbinding, betekenis. Je hebt iets betekend voor een ander: dat geeft een bijzonder gevoel.” Sommige jongeren blijven ook hangen na hun Sociale Missie: “Eén van de deelnemers voelde zich een beetje eenzaam, ze miste die verbinding die ze met anderen had tijdens het bivak. Uiteindelijk deed ze vrijwilligerswerk op een zomerkamp met kinderen. Dat vond ze zó leuk en waardevol, dat ze meteen nog eens mee ging, terwijl ze haar Sociale Missie al lang had volbracht.”

Behoefte aan verbinding

“Ik zie dat het jongeren veel brengt: beter samenwerken, verantwoordelijkheidsgevoel, je inzetten voor een ander, zelfvertrouwen,” zegt Berit. “In een maatschappij waarin de sociale media zo’n grote rol spelen, ervaren ze dat je in drie dagen een goede band met elkaar kunt opbouwen. Iedereen heeft behoefte aan verbinding. Ik hoop dat jongeren zich hierdoor minder eenzaam voelen en inzien dat je elkaar kunt helpen.” 

Ruim 2000 jongeren deden al mee aan MDT Missie. Richard: “We willen zoveel mogelijk jongeren bereiken. Daarom organiseren we Doe-dagen of mini missies op scholen. Voor docenten en jongerenwerkers zijn er Partner Bivaks, om zelf het effect van het programma te ervaren.” Zelf deden ze ook mee. Berit: “Ik dacht van tevoren dat ik alles alleen moest kunnen, maar dat lukte niet. Ik moest dat idee echt loslaten. Hulp vragen is oké.”